TIẾT 1 CHUYÊN ĐỀ CÁC QUY LUẬT DI TRUYỀN
Chủ đề 1. Quy luật phân li
1. Phương pháp nghiên cứu
   Phương pháp nghiên cứu của Men-đen được gọi là phương pháp phân tích thế hệ lai. Phương pháp này
bao gồm các bước như sau:
   - Tạo dòng thuần chủng trước khi nghiên cứu bằng cách cho các cây đậu dùng làm dạng bố, dạng mẹ
tự thụ phấn liên tục để thu được các dòng thuần chủng.
   - Lai các cặp bố mẹ khác nhau về tính trạng thuần chủng tương phản rồi theo dõi sự di truyền của từng
cặp tính trạng đó trên con cháu của cặp bố mẹ đó.
   - Sử dụng phép lai phân tích để phân tích kết quả lai, trên cơ sở đó xác định được bản chất của sự phân
li tính trạng là do sự phân li, tổ hợp của các nhân tố di truyền trong giảm phân và thụ tinh. Từ nhận thức
này đã cho phép xây dựng được giả thiết giao tử thuần khiết.
   - Dùng toán thống kê để phân tích các số liệu thu được. Từ đó rút ra các quy luật di truyền.
2. Một số khái niệm cơ bản
Khái niệm

Định nghĩa

Tính trạng

Là những đặc điểm về hình thái, cấu tạo, sinh lí của một cơ thể.
Ví dụ: tính trạng thân cao, hạt vàng, … ở cây Đậu Hà Lan.

Cặp tính trạng tương phản

Là hai trạng thái biểu hiện trái ngược nhau của cùng một loại tính trạng.
Ví dụ: hạt trơn – hạt nhăn; thân cao – thân thấp.

Nhân tố di truyền

Là yếu tố quy định các tính trạng của sinh vật.

Giống (dòng) thuần chủng

Là giống có đặc điểm di truyền đồng nhất, các thế hệ sau giống các thế hệ
trước.

3. Quy luật phân li
a. Thí nghiệm
   Men-đen cho lai hai cây Đậu Hà Lan thuần chủng có hoa trắng và hoa đỏ với nhau.
   Thế hệ con lai F1 cho toàn cây có hoa đỏ. Tiếp tục cho F 1 tự thụ phấn thu được đời F2 phân tính theo tỉ
lệ 3 hoa đỏ: 1 hoa trắng.
   Do đó: Khi lai hai bố mẹ khác nhau về một cặp tính trạng thuần chủng tương phản thì F 1 đồng tính về
tính trạng của bố hoặc mẹ còn F2 có sự phân li tính trạng theo tỉ lệ trung bình 3 trội: 1 lặn.
Nội dung quy luật.
   Trong quá trình phát sinh giao tử, mỗi nhân tố di truyền trong cặp nhân tố di truyền phân li về một
giao tử và giữ nguyên bản chất như ở cơ thể thuần chủng của P.
b. Giải thích kết quả
   - Để giải thích cho kết quả thí nghiệm, Menđen đề xuất giải thuyết Giao tử thuần khiết, trong đó: mỗi
cặp tính trạng do một cặp nhân tố di truyền quy định. Các nhân tố di truyền tồn tại độc lập với nhau và
độc lập với nhau khi tạo giao tử.
   - Menđen dùng các chữ cái để kí hiệu các nhân tố di truyền, trong đó chữ cái in hoa là nhân tố di
truyền quy định tính trang trội, chữ cái in thường là nhân tố di truyền quy định tính trạng lặn.

   - Menđen giải thích kết quả thí nghiệm của mình bằng sự phân li của cặp nhân tố di truyền trong quá
trình phát sinh giao tử và tổ hợp của chúng trong thụ tinh.
   - Sự phân li của cặp nhân tố di truyền ở F 1 đã tạo ra 2 loại giao tử có tỉ lệ ngang nhau là 1A:1a. Theo
quy luật phân li, trong quá trình phát sinh giao tử, mỗi nhân tố di truyền trong cặp nhân tố di truyền
phân li về một giao tử và giữ nguyên bản chất. Sự tổ hợp lại của các giao tử này trong thụ tinh đã tạo ra
tỉ lệ 1AA: 2Aa: 1aa ở F2

B. Bài tập tự luận
Câu 1: Hãy nêu các điểm độc đáo trong phương pháp nghiên cứu của Menđen.
Trả lời
   Phương pháp nghiên cứu của Menđen có các điểm độc đáo sau:
   - Chọn các dòng thuần khác nhau bằng cách cho tự thụ phấn liên tiếp nhiều thế hệ dùng làm dạng bố
mẹ đem lai.
   - Theo dõi trước tiên kết quả di truyền của từng tính trạng qua vài thế hệ, trong đó thế hệ cây lai
F1 sinh ra do giao phấn giữa hai dạng bố mẹ thuần chủng khác nhau, còn thế hệ cây lai F 2 sinh ra từ sự
tự thụ phấn của F1, rồi sau đó mới tiến hành nghiên cứu sự di truyền đồng thời của hai hoặc nhiều tính
trạng.
   - Khái quát và lí giải các kết quả thí nghiệm thu được bằng toán thống kê và xác suất.
   - Kiểm tra lại một cách cẩn thận các giả thuyết bằng các phép lai thuận nghịch và lai phân tích.
Câu 2: Những điểm mới trong phương pháp nghiên cứu di truyền của Menđen
Trả lời
   1. Chọn đối tượng nghiên cứu nhiều thuận lợi.
   Menđen đã chọn cây đậu Hà Lan làm đối tượng nghiên cứu có 3 thuận lợi cơ bản:
   - Thời gian sinh trưởng ngắn trong vòng 1 năm.
   - Cây đậu Hà Lan có khả năng tự thụ phấn cao nên tránh được sự tạp giao trong lai giống.
   - Có nhiều tính trạng đối lập và tính trạng đơn gen.
   2. Đề xuất phương pháp phân tích cơ thể lai gồm 4 nội dung cơ bản:
   - Tạo dòng thuần chủng trước khi nghiên cứu bằng cách cho tự thụ phấn nhiều đời.
   - Lai các cặp bố mẹ thuần chủng khác nhau về một hoặc vài cặp tính trạng tương phản rồi theo dõi các
đời con cháu, phân tích di truyền chung của nhiều tính trạng.
   - Sử dụng phép lai phân tích để phân tích kết quả lai, trên cơ sở đó xác định được bản chất của sự phân
li, tổ hợp của các nhân tố di truyền trong giảm phân và thụ tinh. Từ nhận thức này đã cho phép xây dựng
được giả thiết giao tử thuần khiết.
   - Dùng toán thống kê và lý thuyết xác suất để phân tích quy luật di truyền các tính trạng của bố mẹ
cho các thế hệ sau.
Câu 3: Nếu không dùng phép lai phân tích có thể sử dụng phương pháp nào để xác định một cơ thể
mang tính trạng trội là đồng hợp hay dị hợp.
Trả lời
   Nếu không dùng phép lai phân tích có thể xác định được 1 cá thể có kiểu hình trội có phải kiểu gen
đồng hợp hay không nhờ vào tự thụ phấn.
   - Nếu kết quả phép lai thu được là đồng tính thì cơ thể đem lai là đồng hợp.
   - Nếu kết quả phép lai thu được là phân tính theo tỉ lể 3:1 thì cơ thể đem lai là dị hợp.